July 1, 2019

ට්‍රම්ප් තහනම හුවාවි වලින් ඉවතට?

                                                 චීනයේ හුවාවි සමාගම තම රට තුල තහනමට ලක් කරමින් ඇමරිකාව විසින් එම සමාගම අසාදුලේඛන ගත කරා.එම නිසා ඉදිරියට නිකුත්වන හුවාවි දුරකතන සඳහා ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් මෙහෙයුම් පද්ධතිය ලබා නොදීමටත් ඉදිරියට රජයේ අනුමැතියකින් තොරව කිසිඳු හුවාවි උපාංඟයක් හෝ කොටසක් එරටට ගෙන්වීම ඇමරිකාවේ සමාගම් වලට තහනමක් ද  පැණවුනා. එසේම හුවාවි දුරකතන වලට චිප්සෙට්, මෙමරි කාඩ් ස්ලොට් පවා තහනම් වුවා.
                                   මේ නිසා හුවාවි සමාගම පත්වූ දැඩි අපහසුතාවයකටයි අලුත්තෙන් එන දුරකතන තබා දැනට වෙළඳපොලේ ඇති දුරකතන ද විකුනා ගැනීමට ද අපහසු වූයේ පාරිභෝගිකයින් පවා අනිසි ලෙස කලබල වී උපාංඟ මිලට නොගැනීම නිසයි. මේ නිසා ඩොලර් බිලියන 30 ක පමණ පාඩුවක් හුවාවි සමාගමට සිදුවී ඇත.
                                     මෙවන් පසුබිමක හුවාවි සමාගම තමන්ගේම මෙහෙයුම් පද්ධතියක් යටතේ දුරකතන නිපදවීමට කටයුතු කරන බවට කියැවුණා. කෙසේ නමුත් මේ බාධකය ලිහිල් කිරීමට ඇමරිකා ජනාධිපති ට්‍රම්ප් තීරණය කර තිබෙනවා. ඒ නිසා නැවතත් හුවාවි සමාගමට ඇමරිකානු සමාගම් සමග ගණුදෙනු කල හැකි තත්වයක් නිර්මාණය වෙමින් පවතිනවා. එයට අනුව හුවාවි සමාගමට ඇමරිකානු සමාගම් වලින් උපකරණ මිලට ගැනීමටත්, ඇමරිකාවේ ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් නොවනු ඇතැයි තහවුරු කරගන්නා ලද උපකරණ පමණක් දැනට ඇමරිකාවේ විකිණීමට හැකි බවත් ඔහු පවසා තිබේ. ට්‍රම්ප් මේ බව පවසා තිබුණේ G20 සමුළුව අතරතුර චීන අගමැති අතර සාකච්ඡාවකදී ඇතිවූ එකඟතාවක් මතයි. තත්වය මෙසේ වුවත් තවම අසාදුලේඛනයෙන් හුවාවි සමාගම ඉවත් කිරීමට ඇමරිකාව තීරණය කර නැත. ඒ නිසා මේ තාවකාලික සහනය කොයි අතකට පෙරලේදැයි තවම සැක සහිතය.

June 30, 2019

ඇපල් සමාගමේ සැලසුම් නිර්මාණකරු ඉවත් වේ

                                          ඇපල් සමාගම දෘඩාංග නිර්මාණය කරන සමාගමක ලෙස ඉදිරියට එන්නට සමාගමේ ප්‍රධානියාව සිටි ස්ටීව් ජොබ් මෙන්ම තවත් එක් සුවිශේෂී මිනිසෙකුගේ සේවාවද ඉතා තදින් බලපෑවා. ඒ ඇපල් සමාගමේ ප්‍රධාන සැලසුම් නිර්මාණකරු වූ ජෝනතන් අයිව්. අවුරුදු 22 ඇපල් සමාගමට සේවය කල ඔහු ඇපල් සමාගමෙන් ඉවත්වන බව දන්වා තිබෙනවා.ඒ ඔහුගේම නිර්මාණ සැලසුම් ආයතනයක් ආරම්භ කිරීම සඳහායි.
                                                ලොව පුරා ජනප්‍රිය වූ ඇපල් නිෂ්පාදන වන iMac, iPod, iPhone, iPad, AirPods, හා Apple Watch පමණක් නොව Apple Park යන සියල්ලම සැලසුම් කිරීම සිදු වුණේ අයිව් ගේ මග පෙන්වීම යටතේයි. එම නිෂ්පාදන ඉතා වේගයෙන් ලොව පුරා විකිණී ගියේද අයිවු ඒවාට එක් කර තිබූ ඒවාටම ආවේණික හැඩයන් හා වර්ණයන් නිසාය. ඒ අතරින් මැක් පරිගණකය හා අයි ෆෝනය ප්‍රධාන තැනක් ගනු ලබයි.
USA Today
                                   අයිවු ඇපල් සමාගමෙන් ඉවත් වන්නේ තමාගේම සමාගමක් ආරම්භ කර සේවය සැලසීමටයි. ඇපල් සමාගම එහි ප්‍රධාන ගණුදෙනු කරුවා වනු ඇතියි. අයිවු ඉවත් වූවායින් පසු එම ධූරයට කවුරු පත් කරනවාදැයි තවම නිවැරදි අදහසක් ඇපල් සමාගම සතුවද නැත. ඇපල් සැලසුම් කණ්ඩායමේ සිටින නිර්මාණ සැලසුම් කරුවන් වන Evans Hankey ,Alan Dye, Jeff Williams යන අය දැනට මේ ස්ථානයේ සිටී.කෙටියෙන් කියයි නම් අයිවු ගේ වගකීම ගැනීමට තවම තනි පුද්ගලයකු පත් කර නැත.
Getty Images
                                   අයිවූ ගේ අලුත් සමාගම LoveFrom ලෙස හඳුන්වා ඇති අතර නිෂ්චිත දිනයක් නැතත් එය 2020 දී ඇරඹීමට නියමිත බව සඳහන්. අයිව් සමග මේ අලුත් සමාගම හදන්න ප්‍රසිද්ධ ගුවන් යානා, ගෘහ භාණ්ඩ හා ආභරණ නිෂ්පාදන සැලසුම් කරුවකු වන මාර්ක් නිව්සන් එක් වනු ඇතියි. ජෝනතන් අයිවු ගේ වැඩ ගැන මුලු කර්මාන්ත ක්ෂ්ත්‍රයම හොඳින් දන්නා නිසා ඔහුගේ සමාගමට ද ඉතා හොඳ පාරිභෝගිකයන් පිරිසක් එක්වනු ඇති බවට බොහෝ දෙනා කියයි. ඒත් සමගම මෙතෙක් දවසක් ඇපල් සමාගමෙන් එළියට පැමිණි අයිවු ගේ නිර්මාණ ඉදිරියේදී වෙනත් වෙනත් නිර්මාණ තුලින්ද අපට දැක ගැනීමේ හැකියාව ලැබෙනු ඇති.

June 24, 2019

අලුත් Raspberry Pi 4 !

                   Raspberry Pi Foundation විසින් සිය නවතම Raspberry Pi 4 උපාංගය හඳුන්වාදෙනු ලැබුවා. මෙය කලින් තිබූ Raspberry Pi 3 ට වඩා වැඩි දියුණු කල උපාංඟ ඇතුලත් කර වඩා බලසම්පන්න ලෙස නිර්මාණය කර තිබෙනවා.
                     Raspberry Pi 4 පරිගණකය 4GB  RAM එකක්, වේගවත් CPU එකක් හා GPU එකක්, Dual-band Wi-Fi,  HDMI output දෙකක් හා USB 3.0 දෙකකින් සමන්විතයි. මේ සියලු දේ සමග Raspberry Pi 4 උපාංගය $35 පමණ වෙන නිසා මෙය සාමන්‍ය desktop පරිගණකයක් ගන්නවාට වඩා ලාබදායි ද වෙනවා. එසේ වීමට හේතුව මෙය එදිනෙදා වැඩ කටයුතු කරන desktop පරිගණකයක් තරම්ම බලසම්පන්න වීමයි. ඒ අනුව එකවර Chrome web browser එකේ ටැබ් 15 ක් පමණ විවෘත කර වැඩ කර කිරීමට තරම් බලසම්පන්න බවක් මේ උපාංගයේ තිබෙනවා. ඒ සමග 4K වීඩියෝ වලටද නව Raspberry Pi 4 උපාංගය සහය දක්වන නිසා හොඳ විඩියෝ output එකක් ලබා ගැනීමට හැකියි.
පහත දැක්වෙන්නේ Raspberry Pi 4B හා Raspberry Pi 3 B+ උපාංගයේ දෘඩාංග විස්තරයි.

SpecRaspberry Pi 4 BRaspberry Pi 3 B+
CPU1.5-GHz, Quad-Core Broadcom BCM2711B0 (Cortex A-72)1.4-GHz, Quad Core Broadcom BCM2837B0  (Cortex A-53)
RAM1 - 4GB DDR41GB DDR2
GPU400 MHz VideoCore IV 500 MHz VideoCore VI
Video Outdual micro HDMI portssingle HDMI port
Max resolution4K 60 Hz + 1080p or 2x 4K 30 Hz2560 x 1600
USB Ports2x USB 3.0 / 2x USB 2.04x USB 2.0
Wired NetworkingGigabit Ethernet330 Mbps Ethernet
Wireless802.11ac (2.4 / 5 GHz), Bluetooth 5.0802.11ac (2.4 / 5 GHz), Bluetooth 4.1
Charging PortUSB Type-Cmicro USB
Power Requirement3A, 5V2.5A, 5V
Size3.5 x 2.3 x 0.76 inches (88 x 58 x 19.5mm)3.2 x 2.2 x 0.76 inches (82 x 56 x 19.5mm)
Weight0.1 pounds (46 grams)0.11 pounds (50 grams)

                             කෙසේ නමුත් මෙහි තවමත් අලුත් රාස්බියන් මෙහෙයුම් පද්ධතියේ ඇතැම් විශේෂාංග තවමත් හරිහැටි ක්‍රියාත්මක නොවෙන බවයි පැවසෙන්නේ. එය ඉදිරි සංස්කරණ වලදී නිවැරදි කර එවනු ඇති.  මෙහි දෘඩාංග ගැන වැඩි තොරතුරු tomshardware.com වෙබ් අඩවියෙන් ලබා ගැනීමට පුලුවන්.

June 15, 2019

VEGA අලුත් තතු!

                     100% අපේ රට තුලම නිපදවන මෝටර් රථයක් වෙන වේගා කාර් එක ගැන මීට කලින් ලිපි කිහිපයක්ම ගෙනාවා මතක ඇති. ඊට පස්සේ ඒ කාර් එක ගොඩනැගෙන හැටි ගැන වේගා ෆේස්බුක් පිටුවේ පළවුණු ෆොටෝ , වීඩියෝ එහෙමත් ලිපියක් විදිහට tech සයුරෙ පළකලා මතක ඇති.

                                           මේ කාර් එක ගැන කෙටි හැදින්වීමක් කරනවනම් මේක සම්පූර්ණයෙන් ලංකාව තුලම නිපදවන ඉලෙක්ට්‍රික් කාර් එකක්. අනෙක් ඉලෙක්ට්‍රික් කාර් වලින් මේක වෙනස් වෙන්න හේතුව තමයි මේක ඒවාට වඩා වේගවත් සුපිරි මෝටර් රථයක් වෙන වෙන එකයි. මේ කාර් එකට තත්:3.5 ඇතුලත 0 -> 60 mph වේගයකට ළඟාවෙන්න පුලුවන්. ඒ වගේම මේ  රථයට පැ.කි.මි 220 ක උපරිම වේගයක් ලබා ගන්න පුලුවන්. එක පාරක් චාර්ජ් කරලා කි.මි 220ක් යන්න පුලුවන්. ලංකාවෙ හදනවා කියන කොට සමහර අය පුදුම වේවි. ඒ තරමට හිත් ඇදගන්න පුලුවන් විදිහට මේ කාර් එක සැලසුම් කරලා තියෙනවා. ගොඩක් අය මේක කරන්න බැරි වැඩක් කියලත් කිව්වා. ඒත් අපේ ඉංජිනේරුවන්ගේ අවුරුදු ගණනක මහන්සියෙන් හා කැපවීමෙන් දැන් මේ සිහිනය සැබෑවක් වෙමින් පවතිනවා. මේ රූප වලින් දැක්වෙන්නෙ පිටත රූපය පමණයි. ඉදිරියේදී මෝටර් රථයේ ඇතුලත ඇති ඉන්ටීරියර් කොටසද දැක ගැනීමට හැකි වේවි.

මීට අමතරව ඔවුන් විසින්ම ඉලෙක්ට්‍රික් බවට පරිවර්ථනය කල මිනි කූපර් රථයක් ද තිබෙනවා.

What a performance on a little mini. Great work guys
Posted by Harsha Subasinghe on Friday, June 14, 2019

Posted by Harsha Subasinghe on Friday, May 3, 2019
(වැඩි දුර තොරතුරු සඳහා Vega Innovations ෆේස්බුක් පිටුවට යොමු වෙන්න)
(සියලු පින්තූර සහ වීඩියෝ Vega Innovations හා හර්ෂ සුබසිංහ මහතාගේ ෆේස්බුක් පිටුවලිනි)

Sri Lanka's first all-electric supercar: Vega
Sri Lanka is drawing the eyes of automobile lovers globally. Conceptualized by Harsha Subasinghe, the supercar Vega by Vega Innovations is an all-electric thrill machine. Find out more here. #PulseLK #livingit #beinformed #vega #supercar #vega #harshasubasinghe #lka
Posted by Pulse on Monday, July 23, 2018

May 23, 2019

Install වෙන්නෙ නැති Arduino Compatible එකක් install කරගන්න විදිහ

Arduino එකක් ගන්නකොට සමහර විට පොඩි ගැටලුවකට මුහුණ දෙන්න වෙනවා. ඒ මිලෙන් වැඩි original එකක් ගන්නවද එහෙමත් නැත්නම් ඒ වැඩේම කරන්න පුළුවන් compatible එකක් ගන්නවද කියලා. කොහොමහරි සල්ලිත් මදි වෙලා compatible එකක් ගත්තයි කියමුකෝ! දැන් ඕක ගෙනත් computer එකට සෙට් කරාම තමයි ඊළඟ ප්‍රශ්ණෙ එන්නෙ. කොච්චර ගලව ගලව හයි කරත් Arduino IDE එකෙන් අඳුරගන්නෙ නෑ. ඉතිං මේ ගැටලුව හදාගන්නෙ කොහොමද කියල තමයි මේ වීඩියෝ එකෙන් කියලා දෙන්නෙ.

May 21, 2019

ගූගල් වෙතින් හුවාවි වෙත තාවකාලික සහනයක්

               ගූගල් සමාගම විසින් සිය සේවාවන් හුවාවි සමාගමට ලබා දීම අත්හිටුවීමත් සමග, හුවාවි සමාගම දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නා. ගැටලුව තවත් වැඩි කරමින් Intel හා Qualcomm යන සමාගම් ද සිය චිප් හා අනෙකුත් දෘඩාංග සැපයීම තාවකාලිකව නවතා දැමුවා. 
                 මේ අතර අගෝස්තු මාසයේ මැද දක්වා ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් අප්ඩේට්ස් ලබා දීමට තාවකාලික අවසරයක් ගූගල් සමාගම ලබා දී තිබෙනවා. දැනගැනීමට ලැබෙන හැටියට අනෙකුත් ඇමරිකානු සමාගම් වලටද හුවාවි වෙත මේ සහය ලබා දීමට හැකියාව පවතිනවා. 
        ඒ එක්කම ගූගල් ප්ලේ සේවාවන්ද එලෙසම මේ කාලය ඇතුලත ලබාගැනීමට පුලුවන්. කොහොම උනත් මේ අවසරයත් අගෝස්තු 19 පසු අවලංගුවනවා. මේ කාලය ඇතුලත යම් එකඟතාවයකට එන්න හුවාවි සමාගමට නොහැකි වුවහොත් නැවතත් අතරමැද සිරවීමට ඔවුන්ට සිදුවනු ඇත. 
          හුවාවි සමාගමට ඉන්ටෙල් හා ක්වාලකොම් සමාගම් චිප් සැපයීම නවතා දැමුවද, ඔවුන්ගේම චිප් තාක්ෂණයක් (Kirin chipset) දැනටමත් ඔවුන් සතුව ඇත. මෙතෙක් කල් එය nova 3i වැනි hi-end දුරකථන සඳහා භාවිත කලත්, mid-range දුරකතන සඳහා ද එම තාක්ෂණය භාවිතා කිරීමට හැකිවනු ඇති. Kirin චිප් පද්ධතිය Qualcomm හා Snapdragons සමග තරඟ කිරීමට තරම් බලසම්පන්න බව දැනටමත් ඔප්පු කොට තිබේ. එහෙත් හුවාවි යනු හුදෙක් දුරකතන පමණක් නිර්මාණය කරන සමාගමක් නොවේ. ඒ නිසා උදාහරණයක් ලෙස ලැප්ටොප් සඳහා ප්‍රොසෙසර් සෑදීමට තරම් තාක්ෂණයක් ඔවුන් සතුව නොමැති නිසා AMD වැනි සමාගම් වලට යොමු වීමට සිදුවේවි. 
http://www.hisilicon.com/
          හුවාවි සමාගම ඉතා ප්‍රබල තාක්ෂණික සමාගමක් විදිහට ඉහලට ආවේ ඇපල් සමාගමද පසුකර ලෝකයේ වැඩියෙන්ම දුරකතන අලෙවියේ දෙවන ස්ථානයට පත්වෙමිනි. ඔවුන්ගේ ඊළඟ අරමුණ වූයේ 2020 දී ලෝකයේ ලොකුම දුරකතන නිෂ්පාදකයා බවට පත්වීමයි.
       ඇමරිකාවට, චීනය සමග තිබෙන සීතල යුද්ධයට මෙය තදින්ම දැනෙන්නට ඇත. ඇත්තෙන්ම හුවාවි සමාගමට ඇමරිකාව අතහැර සිය වෙළඳාම සිදුකල හැක. නමුත් ගැටලුව වන්නේ ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් නොමැතිව මේ දුරකතන ලබා ගැනීමට ලෝකයා කැමති වේවි ද? එසේ නම් ඔවුන්ට ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් පරයා යන හෝ ඊට තරඟයක් දිය හැකි මෙහෙයුම් පද්ධතියක් සැකසීමට අනිවාර්‍යයෙන් ම සිදුවේ.

Updated : හුවාවි හට SD card ද අහිමි වෙයි!

May 20, 2019

හුවාවි සමාගමට ගූගල් සහය නවතා දමයි!

                     ඇමරිකාව විසින් හුවාවි සමාගම ඇතුලු තවත් සමාගම් කිහිපයක් අසාදු ලේඛනගත (Black List) කිරීමත් සමග ගූගල් සමාගම විසින් ද හුවාවි සමග කරන ගණුදෙනු හා ලබා දෙන සහයෝගය නවතා දැමීමට තීරණය කර තිබෙනවා.
                දුරකථන ලෝකයේ නම් දරා සිටින ප්‍රකට සමාගමක් වන හුවාවි සමාගමට සිදුවූ දරුණු පහරක් විදිහට මේ ආකාරයෙන් ගූගල් සමාගම විසින් සිය සේවාවන් නවතා දැමීම බලපා තිබෙනවා. ඒ අනුව ඉදිරියට නිකුත්වන හුවාවි දුරකතන සඳහා ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් මෙහෙයුම් පද්ධතිය ඇතුලත් නොවනු ඇති. ඇමරිකාව මෙසේ අසාදු ලේඛන ගත කර ඇති නිසා මින් ඉදිරියට රජයේ අනුමැතියකින් තොරව කිසිඳු හුවාවි උපාංඟයක් හෝ කොටසක් එරටට ගෙන්වීම එහි සමාගම් වලට තහනම් වේ.
         මේ තහනමත් සමග හුවාවි සමාගම හට ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් මෙහෙයුම් පද්ධතිය අප්ඩේට් ලබා ගැනීම මෙන්ම ඉදිරි දුරකතන සඳහා භාවිත කිරීම, ගූගල් ප්ලේ (Google Play) වලින් ලබා දෙන ජීමේල්, ක්‍රෝම්, යූ ටියුබ් වැනි ඇප් ද භාවිතා කිරීමට නොහැකි වේ. එහෙත් දැනට භාවිතාවේ ඇති හුවාවි දුරකතන සඳහා මෙය බල පාන්නෙ නැති බව ගූගල් සමාගමද ට්විටර් පණිවිඩයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියි. තවමත් ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් ඕපන් සෝස් ප්‍රොජෙක්ට් එක යටතේ එයට පිවිසීමට හැකියාව ඇතත් ගූගල් ප්ලේ සේවාව නොමැතිව එයින්ද පලක් නොවේ.
         මෙසේ ගූගල් සේවා තහනම් වන බවට කලින්ම ඉගි ලැබී තිබුණ බැවින් හුවාවි සමාගම තමන්ගේම මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නිර්මාණය කිරීම මීට කලින්ම පටන් ගෙන තිබුණි. මින් ඉදිරියට බොහෝවිට එය සමග ඉදිරි දුරකථන පැමිණෙනු ඇත. එහෙත් අනෙක් දුරකතන සමග සම්බන්ධ කිරීමේ ගැටලු වැනි ඉන් ඇතිවෙන අතුරු ප්‍රතිඵල ගැන තවමත් අවිනිශ්චිතය.
             කොහොම වුනත් ගූගල් සමාගම විසින් මෙසේ සිය සේවාවන් නවතා දැමූ එකම සමාගම හුවාවි පමණක් නොවේ. චීනයේම ZTE සමාගමද මීට පෙර මෙම වාරණයට ලක්වූ සමාගමකි. එසේම සැම්සුන් සමාගමද ටයිසන් නමින් ඔවුන්ගේම මෙහෙයුම් පද්ධතියක් තැනීම දැනටමත් අරඹා ඇත.

Update (2019/05/25):
         මේ අතර ඇමරිකාවේම සමාගමක් වන SD Association (SDA) ආයතනය ද හුවාවි සමාගම සමග තිබූ සබඳතා නවතා දැමුවා.
                                         SD Association යනු SD හා microSD card සඳහා වගකීම දරන හා එය ප්‍රමිතිගතකරන ආයතනයයි. SDA විසින් මෙසේ සබඳතා නැවැත්වීමත් සමග හුවාවි සමාගමට මින් ඉදිරියට SDA සන්නාමය භාවිතා කිරීමත්, එම උපාංග වල ප්‍රමිතිය සැකසීමත් නැතිවී යනවා. නමුත් මේ තීරණය දැනට මිලදී ගෙන ඇති සහ වෙළඳපොලේ පවතින කිසිඳු හුවාවි උපාංඟයකට මේ නිසා බලපෑමක් සිදු නොවේ.
                             SD හෝ microSD card වෙනුවට ඔවුන්ගේම තාක්ෂණයෙන් නිපදවූ Nano Memory Card දැනටමත් හුවාවි සමාගම නිපදවන නිසා බොහෝ විට ඉදිරියට එන උපාංඟ වලටද NM Cards යොදා ගැනීමට හුවාවි සමාගම ක්‍රියා කරාවි. මේ memory card එක මගින් සිම් දෙකක් සමග microSD card බාවිතා කිරීමට නොහැකි වීම නැති වී යනවා .මේ යන ලෙස ගිය හොත් හුවාවි සමාගමට සිය රටේම සොයා ගන්නා තාක්ෂණයෙන්ම පමණක් දුරකතන නිපදවීමට සිදුවනු ඇත. ඇමරිකාව හා චීනය අතර ලෝක බලවතුන් වීමේ සීතල යුද්ධයේ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස මෙසේ ලොව පුරා නමක් දරා සිටි අනර්ග සමාගමක් මෙසේ දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව ඇත.

May 12, 2019

වින්ඩෝස් Startup වල එන Check Disk අක්‍රිය කරන හැටි

                                වින්ඩෝස් වලින් වැඩ කරන පරිගණක වල හාඩ් ඩිස්ක් එකේ ඇතිවෙන දෝෂ නිරාකරණය කරන්න Disk Cleanup, Disk Defrag වගේ විවිධ වැඩසටහන් ඇතුලත් කරලා තියෙනවා. ඒ අතරින් එකක් තමයි Check Disk කියන්නේ.
                                 සමහර වෙලාවට පරිගණකය නියමිත විදිහට Shut Down වුණේ නැත්නම් මේ Check Disk එක වින්ඩෝස් පටන් ගත්දි ඒ කියන්නේ පරිගණකය on කරනකොට run වෙලා Hard Disk එකේ එක partition හරි, කීපයක් හරි scan කරනවා. ඒත් සමහර වෙලාවට මේක පරිගණකය on  හැම වෙලාවකම එන්න පටන්ගන්නවා. අන්න එහෙම වුණු වෙලාවක ඒක හදාගන්න විදිහ තමයි මේ. වැඩේ හරියටම තේරෙන්න video එකක් විදිහට විස්තර කරලා තියෙනවා.



April 30, 2019

VPN ගැන

                       VPN ගැන කතාව කරලියට ආවේ රජය මගින් ආරක්ෂක හේතු මත සමාජ ජාල අවහිර කිරීමත් එක්කයි. VPN කියන්නේ මොකද්ද? VPN ආරක්ෂිතද? VPN මගින් අනන්‍යතාව ආරක්ෂා කරනවාද? මේ ලිපිය ඒ ගැනයි. 
VPN කියන්නේ මොකද්ද?
VPN කියන එක හැදිලා තියෙන්නෙ Virtual Private Network කියන එකේ කෙටි යෙදුමක් විදිහටයි. මේ ජාලයක ප්‍රධාන අරමුණ වෙබ් අඩවි වලට ආරක්ෂාකාරීව හා පුද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා වෙන ලෙස වෙනත් සර්වරයක් හරහා අනන්‍යතාව  සඟවා අන්තර්ජාලයට පිවිසීමට හැකියාව ලබා දීමයි. 

වැඩ කරන හැටි
VPN ජාලයකට පිවිසෙන්න නම් කරන්න පුලුවන් සරලම දේ තමයි VPN client වැඩසටහනක් ඉන්ස්ටෝල් කරගන්න එක. මේ වැඩසටහන මගින් අදාල පරිශීලකයාගේ දත්ත කේතනය (encrypt) කරනු ලබයි. ඒ නිසා එම දත්ත ISP (Internet Service Provider) ට හෝ දැනගැනීමට නොහැකිය. ඊට පසුව මේ දත්ත VPN ජාලයට සම්බන්ද සර්වරය හරහා අදාල වෙබ් අඩවියට හෝ සේවාවට පිවිසෙනු ඇත. ඒ වෙබ් අඩවිය හෝ සේවාව දකින්නේ VPN සර්වරය හා එහි ස්ථානය මිස VPN පරිශීලකයා නොවේ.
       සාමාන්‍ය ක්‍රමය යටතේ VPN ජාලයක් නොමැතිව අන්තර්ජාලයේ සැරිසැරීම හරියට මාර්ගයක ඇවිදීමක් වැනියි. ඒ කියන්නේ අන්තර්ජාලයේ සැරිසැරීමේදී එය භාවිත කරන්නාගේ තොරතුරු විවෘතව පවතී. මේ ගැන උනන්දුවක් පවතින කෙනෙකුට මේ දත්ත සොරාගෙන ඔත්තු බැලීමට පුළුවන්. නමුත් VPN ජාලයකදී මෙය කිරීමට අපහසුය.

VPN ප්‍රොටොකෝලය
VPN ප්‍රොටෝකෝල මගින් ජාලය තුල දත්ත හුවමාරු වන ආකාරය තීරණය කරනු ලබයි. PPTP, L2TP, SSTP, IKEV2 හා OpenVPN යන ප්‍රොටොකෝල VPN සඳහා බහුලව භාවිතා කරයි.
PPTP (Point-To-Point Tunnelling Protocol) - වින්ඩෝස් මෙහෙයුම් පද්ධතියට මයික්‍රෝසොෆ්ට් සමාගම නිර්මාණය කල මුල් යුගයේ තාක්ෂණයකි.

➧L2TP/IPsec (Layer 2 Tunnelling Protocol) - PPTP හා Cisco සමාගමේ L2F ප්‍රොටොකෝල් වල සං‍යෝජනයකි.

➧SSTP (Secure Socket Tunnelling Protocol) - වෙබ් කේතකරන (encryption) තාක්ෂණයක් වන SSL/TLS උපයෝගී කරගෙන මයික්‍රෝසොෆ්ට් සමාගම නිපදවූ එකකි.

➧IKEv2 (Internet Key Exchange, Version 2) - පෙරට වඩා වැඩි ආරක්ෂාවක් ඇතිව මයික්‍රෝසොෆ්ට් සමාගම නිපදවූ ප්‍රොටොකෝලයකි.

➧OpenVPN - අන් සියල්ලටම වඩා ආරක්ෂාව අතින් ඉහල ප්‍රොටොකෝලයකි. මෙය නිර්මාණකරුවන් සිය ගානකගේ උදව් ඇතිව ගොඩනැගූ open source ව්‍යාපෘතියකි.

  VPN සේවාවකදී දත්ත කේතනය කිරීමේදී කරනු ලබන්නේ එම අමු දත්ත කොටස ගෙන එයට රහස් කේතයක් නැතිනම් යතුරක් (key) ඇතුලත් කොට හුවමාරු කිරීමයි. දැන් භාවිතා වන AES algorithm හීදී මේ සඳහා බිට් 128 හෝ බිට් 256 ක encryption එකක් භාවිතා කරයි.

VPN හා නීතිය
සරලවම VPN භාවිතා කිරීම නීති විරෝධී ක්‍රියාවක් නොවේ. එසේම බොහෝ VPN සේවාවන් ලබාදෙන සමාගම් එය භාවිත කරන තැනැත්තාගේ දත්තවලට, පුද්ගලිකත්වයට ආරක්ෂාව ලබා දෙනු ලබයි. කෙසේ උවත් මේ සියලු දේ ඒ අදාල රටේ නීතිය යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ. ඒ අනුව නීතිමය අවශ්‍යතාවයකට, අධිකරණ නියෝගයක් මත එය භාවිතා කල පුද්ගලයාට අදාල වාර්තා (records) ලබා දීමට එම සමාගම් බැඳී සිටී. සාමාන්‍ය පරිදි VPN භාවිතය නීති විරෝධී නැතත් චීනය, තුර්කිය, ඕමානය වැනි රටවල එය නීතියෙන් තහනම් ය.

සම්පූර්ණයෙන්ම අනන්‍යතාව සැඟවිය හැකි ද? (Anonymous)
නැත.කලින් කිවුවාක් මෙන් VPN එකක් මගින් හුවමාරු වන දත්ත ISP, WiFi Router, server හෝ වෙනත් පුද්ගලයින්ගෙන් සඟවා භාවිතා කල හැකියි. නමුත් ඉහත කිවූ පරිදි නීති මාර්ග වලට සේවාවේ ලොග් සටහන් මගින් පුද්ගල අනන්‍යතාව සොයා ගැනීමේ හැකියාව ඇත. එසේම සෑම VPN සේවාවක් ම එක සේ ආරක්ෂිත නැත.
එසේම VPN සේවාවකට ලොග් සටහනක් තබා ගැනීමේ ප්‍රතිපත්තියක් තිබෙන්න පුළුවන්. එහිදී user activity, IP addresses, connection/disconnection timestamps, භාවිත කල උපාංඟ, මුදල් ගෙවුම් විස්තර ආදිය තබා ගැනීමේ හැකියාව ඇත. ඒ නිසා කුමන හෝ VPN සේවාවක් ලබා ගැනීමට පෙර ඔවුන්ගේ privacy policy කියවා බැලීම අනිවාර්යයෙන් කලයුතු දෙයකි. බොහෝ නොමිලේ දෙන VPN සේවාවන් ලබා ගැනීමට පෙර මෙය සිදුකල යුතුම ක්‍රියාවකි.

IP leaks
කෙතරම් ආරක්ෂිත වුවත් මේ ක්‍රියාත්මක වන පරිගනක වැඩසටහන් වල දෝෂ හේතුවෙන් එය භාවිතා කරන තැනැත්තාගේ IP ලිපිනය ලබා ගන්නා සේවාවට හෝ වෙබ් අඩවියට හෙලි විය හැක. මෙය IP leak වීම ලෙස හඳුන්වයි. ඉතා උසස් තාක්ෂණ භාවිතා කරන VPN සේවාවන් වලදී, මෙවන් අවස්ථාවකදී කේතනය කරන ලද තොරතුරු හදිසියේ හෝ හෙලිවීම වැලැක්වීමට Kill Switches නම් ක්‍රමවේදයක් භාවිතාවේ. එවන් ආරක්ෂක බිඳ වැටීමක් වූ සැනින් මේ Kill Switch එක ක්‍රියාත්මක වී නැවත ආරක්ෂිත සම්බන්දතාවක් ඇතිවනතුරු සේවාව අවහිර කරනු ලබයි.

April 23, 2019

eSIM තාක්ෂණය

             ඉස්සරම ෆෝන් ආපු මුල් කාලේ ෆෝන් එකට වඩා ගානක් ගියේ සිම් එක ගන්න. කාලෙන් කාලෙට වෙනස් වෙවී ඇවිල්ලා දැන් සල්ලිත් එක්කම නොමිලේම සිම් කාඩ් එක දෙන්න පටන් අරගෙන. සිම් එකක් කියන්නෙ මොකද්ද ඒක වැඩ කරන්න කොහොමද කියලා දැනගන්න ඕනි නම් මීට කලින් ලියපු පෝස්ට් එකක් තියෙනවා කියවන්න. මේ ලියන්නේ සිම් වලට අලුත්ම තාක්ෂණය වෙන eSIM තාක්ෂණය ගැන තොරතුරු ටිකක්.
              eSIM කියන එකේ තේරුම electronic / embedded SIM කියන එක. ඒ කියන්නෙ eSIM එකේඉස්සර තිබුනා වගේ භෞතිකව අතට අහුවෙන කොටසක් නෑ. ඒ වෙනුවට සිම් එකට අදාල තොරතුරු ගබඩා කරන්න චිප් එකක් දුරකතනය තුලම පැමිණෙයි.
                    බලපු ගමන් පොඩි අවුල් ටිකක් මේකෙ තියෙනවා කියලා දැනේවි. ඉස්සර වගේ සිම් එකක් ගලවලා වෙන එකක් දාගන්න බැරිවෙයිද? කියන එක එන එක ප්‍රශ්නයක්. ඒත් eSIM වලදි මේ වැඩේ ඊටත් වඩා ලේසියි. කෙනෙක් සිම් එකකට වඩා පාවිච්චි කරනවා නම් ඒ එක් එක් සිම් එකට අදාල වෙන විදිහට multiple accounts හදාගන්නත් ඒවා අතර මාරු වෙන්නත් පහසුකම eSIM වලදී තියෙනවා. මේ තාක්ෂණයත් සිම් තාක්ෂණ ගැන වගකීම දරණ  GSM Alliance (GSMA) ආයතනයේ අනුමැතිය ඇතුව පැමිණෙන එකක්.
                          Google Pixel 2 තමයි eSIM එකක් එක්ක ආපු මුල්ම ෆෝන් එක. eSIM හසුරවන්න වෙනම ඇප් එකක් ඒකට තිබුණා. ඊට පස්සේ ආපු iPhone Xs වලදී සාමාන්‍ය සිම් එකක් එක්ක eSIM එකක් හසුරවන්න හැකියාව ලබා දුන්නා. eSIM වලින් ලැබෙන වාසි අතර උපාංඟය කුඩාවට නිර්මාණය කරන්න ලැබෙන හැකියාව වැදගත්ම එකක්. මේ නිසා කුඩා Smart Watch වගේ උපකරණ වල සිම් එකට යන ඉඩ නැති කරගන්න පුළුවන් (Apple Watch Series 3 හා 4).ලංකාවේ නම් දැනට Dialog විතරයි මේ සේවාව ලබා දෙන්නෙ. 

February 23, 2019

Samsung Galaxy S10

                    සැම්සුන් සමාගමේ Galaxy S දුරකථන මාදිලි පෙලේ දසවෙනි වසර සම්පූර්ණ කරමින් එහි අලුත්ම නිපැයුම වෙන Samsung Galaxy S10 දුරකථනය පසුගිය 20 වෙනිදා එළිදක්වනු ලැබුවා. 
            S10 හි තිරය අඟල් 6.1 ක තිරයක් වන අතර එය දුරකථනයේ 93.1% පමණ තිබෙන විදිහට එහි දාරය ඉතාමත් කුඩාවට නිර්මාණය කර තිබෙනවා.සැම්සුන් හැමදාමත් ඇපල් දුරකථන මෙන්ම අනෙක් දුරකථන වලත් තිරයේ තිබුණ notch එකට වැඩි කැමත්තක් දැක්වූයේ නෑ. ඒ විතරක් නෙවෙයි notch එක විහිලුවට ලක් කරලා දැන්වීම් පවා Samsung සමාගම නිකුත් කරලා තිබුණා. 
             ඒ අනුව යමින් ඉදිරි කැමරාවට පමණක් කුඩා සිදුරක් ඉතිරි කර ඉතිරිය තිරයට යොදාගෙන තිබෙනවා. එය Honor View 20 දුරකථනයට සමානයි.ලෝකයේ ප්‍රථමවරට ultrasonic ශබ්ධ තරංංග මගින් ක්‍රියා කරන fingerprint scanner එකක් S10 සතුයි. පිටුපස කැමරාව කැමරා 4 ක් දක්වා ද, ප්‍රධාන මතකය 1TB, රැම් මතකය 12GB දක්වාද S10 දුරකථනයේ පවතියි. Snapdragon 855 නවතම චිප් පද්ධතියෙන් හා Android Pie මෙහෙයුම් පද්ධතියෙන් S10 දුරකථනය බලසම්පන්න කර ඇත. තවත් විශේෂම කරුණ වන්නේ දුරකතන සන්නිවේදනයේ නවතම 5G තාක්ෂණයටද මෙය සහය දැක්වීමයි. මෙය S මාදිලියේ ප්‍රථම 5G දුරකථනයයි. සුපුරුදු පරිදි 3.5mm Headphone jack එක සමග USB type-C පෝට් එකක් දැකගන්න පුළුවන්.
                ඉදිරිපස කැමරාව normal, telephoto හා new ultra-wide ලෙස ෆොටෝ ලබා ගත හැකි ලෙන්ස් 3ක් ඇති කැමරාවක්. පිටුපස කැමරාව 16MP + 12MP + 12MP ලෙස කැමරා 3 ක් ඇත. එසේම S10 සමග එන විශේෂාංගයක් විදිහට Wireless PowerShare පහසුකමෙන් තවත් ෆෝන් එකක් චාර්ජ් කරගන්න හරි Galaxy Buds චාර්ජ් කරගන්න යොදා ගන්න පුළුවන්. මේ සියල්ල සමග දුරකථනයේ ක්‍රියාකාරිත්වයට 3,400mAh ක බැටරියක් පවතිනවා. Galaxy S10, S10 plus, S10E,S10 5G විදිහට සංස්කරණ 4 ක් යටතේ හා White,Black, Green, Blue, Canary Yellow යන වර්ණ වලින් ලබා ගන්න පුළුවන්.

SAMSUNG GALAXY S10 SPECS
Weight: 157g
Dimensions: 149.9 x 70.4 x 7.8mm
OS: Android 9
Screen size: 6.1-inch
Resolution: QHD+
CPU: Octa-core chipset
RAM: 8GB
Storage: 128/512GB
Battery: 3,400mAh
Rear camera: 16MP + 12MP + 12MP
Front camera: 10MP    

February 5, 2019

Google + අවසන් ගමනට සැරසෙයි

                                                            ලෝකය පුරා විසිරී සිටින බොහෝ දෙනෙක් මිතුරන් කිරීමට, එකිනෙකා හඳුනා ගන්නට අඩිතාලමක් වෙන්නට සමාජ ජාලවලට (Social Media)  පුළුවන් උනා. සමාජ ජාල ගැන කතා කරද්දි උඩටම එන නම් අතර ගූගල් ප්ලස් තියෙනවා. ඒත් මේ අවුරුද්දේ අප්‍රේල් 2 වෙනි දා පටන් ගූගල් සමාගම තීරණය කරලා තියෙනවා ගූගල් ප්ලස් සේවාව නවතා දමන්නට.
                       ගූගල් ප්ලස් පටන් ගත්තේ මීට අවුරුදු 7 කට කලින් 2011 ජූනි 28 වෙනිදා. ඒ කලින් තිබුණ ගූගල් බස් (Google Buzz) සේවයේ ප්‍රතිස්ථාපනයක් විදිහට. අනෙක් Social Media වලට වඩා ගූගල් ප්ලස් වෙනස් උනේ circles කියන විශේෂාංගය නිසයි. Circles නිසා අපි කැමති අයට friend requests යවන්නේ නැතුව ඒ අයව "family" ,"friends" වගේ කණ්ඩායම් කරලා තියන්න පුළුවන් වුණා.
                         
                       ගූගල් ප්ලස් නවත්වා දමන්න ප්‍රධාන හේතුවක් වුණේ ආරක්ෂක දුර්වලතාවයකින් 2018 මාර්තු මාසයේ සිදවුණ මිලියන් 52 කගේ පරිශීලක දත්ත අනාවරණයි. ගූගල් සමාගම කියන විදිහට දැනට භාවිතා කරන පිරිසෙනුත් 90% ක් ගේ රැඳී සිටන කාලය තත්පර 5 ක් වැනි ඉතා කුඩා කාලයක් බවයි. ව්‍යාපාරික අවශ්‍යතා මත සේවකයන් සමග සබඳතා පවත්වාගෙන යන පරිශීලකයන්ට සේවාව තවදුරටත් පවත්වාගෙන යන්නට ගූගල් සමාගම තීරණය කර තිබෙනවා.

                       මේ විදිහට ප්ලස් සේවාව වසා දමන නිසා එහි පවතින පරිශීලක දත්ත ඩවුන්ලෝඩ් කරගැනීමට හැකියාව ලබා දීලා තියෙනවා. මෙන්න මේ ලිංක් එකෙන් ගිහින් තමන්ට අදාල දත්ත ඩවුන්ලෝඩ් කරගන්න පුළුවන්. කොහොම උනත් Google Photos වලට බැකප් කරලා තියෙන පින්තූර, වීඩියෝ ඉවත් නොවෙනු ඇති.
                         ඒ වගේම ප්ලස් සේවාව භාවිතා කරන මෘදුකාංඟ නිර්මාපකයන්ට ද මින් ඉදිරියට ඒ සේවා භාවිතා කල නොහැකි වේවි. එසේම බ්ලොගර් තුලද මින් ඉදිරියට භාවිතා වුණ +1 Button, Google+ Followers  හා Google+  Badge යන  Google+ widgets බ්ලොගර් තුලින් ඉවත්ව යනු ඇත. Google+ Comments බ්ලොගර් Comments ලෙස වෙනස් කරගැනීමට හැකියාව තිබුණත් Google+ ලිපි වල ඇති comments ලබා ගැනීමට නොහැකිය. එසේම දැනට ගූගල් ප්ලස් ප්‍රොෆයිලය භාවිතා කරන අයට ඉදිරියේදී බ්ලොගර් ප්‍රෝෆයිලය භාවිත කිරීමට සිදුවේ.
                       අන්තර්ජාලය තුල පෙරලියක් කර තිබුණත් ගූගල් සමාගමට ලෝකයට ගැලපෙන විදිහට Social Media Network එකක් නිර්මාණය කිරීම අතින් දිගින් දිගටම අසමත් වී තිබෙනවා. සුපුරුදු ලෙස තවමත් Facebook පෙරමුණේ සිටින අතර මින් පසු ගූගල් සමාගම තවත් සේවාවක් අරඹනවාදැයි තවම තොරතුරු නැත.

February 2, 2019

අඩු වියදම් සෝලා ප්‍රොජෙක්ට් එකක් - 5

              වියදම අඩුවෙන් වැඩි වැඩක් ගන්න පුළුවන් සෝලා ප්‍රොජෙක්ට් එක ගැන මීට කලින් කොටස් හතරකින් (1,2,3,4) විස්තර කලා. මේ පෝස්ට් එකෙන් විස්තර වෙන්නෙ 12V විදුලිය 230V බවට හරවන්නෙ කොහොමද කියලා. 
                       ගෙදර තියෙන සමහර උපකරණ 12V වලින් වැඩ කලාට සමහර ඒවා වැඩ කරන්නෙ 230V වලින් විතරයි. ඒ නිසා දවල් කාලෙට වගේම විදුලි විසන්දි වීමකදි උනත් විසන්දි වෙන්නෙ නැතුව උපකරණ පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්.
SMPS inverter
               මේ වැඩේ සරලවම කරන්න පුළුවන් ක්‍රමයක් තමයි 12V ~230V SMPS inverter අරගෙන හයි කරගන්න එක. තව ක්‍රමයක් තියෙනවා ඒ පරණ UPS එකක් සෙට් කරන එක. මං කලේ මේ ක්‍රම දෙකෙන් දෙවෙනි එක. මේ දෙකේම වාසි, අවාසි තියෙනවා.
UPS එකක්
SMPS inverter එකක් නම් ප්‍රධාන විදුලිය විසන්දි වුණාම වැඩ කරන්න වෙනම circuit එකක් හදන්න වෙනවා. හැබැයි UPS circuit එකක මේක තියෙනවා.
* UPS inverter එකක තරමක් රත් වෙන නිසා SMPS inverter එකකට වඩා විදුලිය හානි වෙන්න පුළුවන්.
*  SMPS inverter කට වඩා අඩුවෙන් UPS inverter එකක් අඩුවට හොයාගන්න පුළුවන්.
          මේ තියෙන්නෙ 12V DC විදුලිය 230V AC වලට පරිවර්ථනයට ගත්ත පරණ UPS එක. මේක පිටකොටුවෙන් ගන්නකොට පිටත ආවරණය තිබුණෙ නෑ. ඒ නිසා ඒකට වෙනම ආවරණයක් හදන්න ඕනි වුණා. සර්කිට් එකයි ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් එකයි ගෙදර ගෙනත් 12V බැටරියට තියලා චෙක් කරලා බැලුවා වැඩද කියලා. ඒක හරිගියාට පස්සේ මේ Circuit එක අයින් කරන Computer Power Supply Unit එකක හයි කරන්න හිතා ගත්තා. ඒත් ඒක හිතන තරම් ලේසි වුණේ නෑ පිංවතුනි!

           Power Supply Unit එකට වඩා UPS එකේ Circuit එක දිගින් වැඩි වුණ නිසා Circuit එකට හානියක් නොවෙන්න ට්‍රාන්සිස්ටර් වලට තිබුණු Heat Sink එකේ කොටසක් එක්ක Circuit එකේ කොටසක් කපලා දාන්න උනා. ඊට පස්සේ මේකේ ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් එක Power Supply Unit එකේ casing එකට තහඩු කෑලි දෙකකින් හයි කෙරුවා.ඒත් එක්කම inverter circuit එකේ තිබුණ ස්විච් එකයි LED 3යි වයර් වලින් Casing එකේ ඉස්සරහින් හයි කරා. UPS එකේ තිබුන power output socket එකත් casing එකට හයි කරා 230v ගන්න.තව circuit එකේ තිබුණ piezo speaker එකත් ගැලෙව්වා .දැන් වැඩේ හරි.!
               රූප වලින් පෙන්නලා තියෙන්නෙ එහෙම හදපු inverter එක. දැනට ප්‍රධාන විදුලි බිඳ වැටීමකදි on වෙන්න නම් හදලා නෑ. ඒත් දවල් කාලයට ලැප්ටොප් එක චාර්ජ් කරගන්න, Circuit පාස්සන්න බවුත් එක රත් කරගන්න වගේ වැඩ වලට මේක හොඳටම ඇති. මතක තියා ගන්න ඕනි තව වැදගත් දෙයක් තමයි inverter එකේ වොට් ප්‍රමාණය. inverter එකට ආවට ගියාට උපකරණ හයි කරන්නෙ නැතුව වොට් ප්‍රමාණයට ගැලපෙන විදිහට උපකරණ එකතු කරන්න ඕනි. උදාහරණයකට මේ inverter එක 600W නිසා උපකරණ ඔක්කොම එකතුව 600W වලට අඩු වෙන්න ඕනි. ප්‍රශ්ණ, ගැටලු තියෙනවා නම් අහන්න.

එකතුවෙන්න...

 
         
 

tech එකේ ඉන්න අය

Contact Form

Name

Email *

Message *

ජනප්‍රිය ලිපි

ලිපි එකතුව

ආව ගිය අය

page visitor counter

ලිපි කියවා ඇති ගණන

tech සයුර Copyright © 2014 - All rights reserved.